Platform voor de tuin- en groenprofessional
Bodem is essentieel voor gezonde groei. Dat gaat niet alleen over de nutriënten in de grond, maar ook over bodemleven. “Bodemleven bepaalt wat voor gastheer een bodem is, dus welke planten en bomen zich hier goed kunnen ontwikkelen”, zegt Bob Klein Lankhorst van Antonie. Het jonge bedrijf is pionier op het gebied van het meten van de biologische eigenschappen van de bodem, om daarmee grond en groen beter op elkaar af te stemmen.
“Bodem vormt een habitat vol leven”, zegt Bob Klein Lankhorst, chief soil officer bij Antonie. “Wij laten dat leven zien met behulp van microscooptechnologie: wie leven daar en wat betekent dat voor deze grond?”
“Bodemleven bestaat uit veel verschillende typen organismen”, vervolgt hij. “De kleinste en veruit de meest talrijke daarvan zijn de bacteriën. Dan zijn er schimmels en andere micro-organismen. Nog een slag groter zijn de microfauna, waarvan we sommige, zoals spinnetjes en kevertjes, ook bovengronds kunnen zien. De meest voorkomende van deze microscopische dieren zijn de nematoden, die vormen zo’n 80% van alle dieren op aarde. In de volksmond: aaltjes. Onze aandacht gaat uit naar deze dieren.” Dat is om meerdere redenen. “De belangrijkste reden is dat er zo veel zijn en dat ze onderling sterk verschillen. Als je inzicht hebt in die verschillende soorten, kan je veel zeggen over welke functies je van deze bodem kan verwachten.”
Nematoden vertellen wat voor type gastheer de bodem is, en daarmee welke planten zich hier goed kunnen ontwikkelen. Hoewel nematoden al langer bekend zijn (ze werden in de zeventiende eeuw al waargenomen door Antonie van Leeuwenhoek, vandaar de naam van het bedrijf) was het voorheen niet eenvoudig om ze mee te nemen in bodemanalyses. “Tot voor kort vergde het beoordelen van nematoden heel veel tijd en expertise”, vertelt Klein Lankhorst. “Wij hebben de microscoop geautomatiseerd en maken video’s van bodemextracten, die we door software met AI laten analyseren. Dankzij die technologie is deze kennis nu betaalbaar geworden en daarmee voor iedereen beschikbaar.”
“Wij hebben deze technologie ontwikkeld omdat we denken dat biologische gegevens veel meer gebruikt moeten worden voor bodemanalyse. Voor planten en bomen is het biologische aspect heel belangrijk: de relatie tussen plant en bodemleven is symbiotisch, de plant ontwikkelt zich alleen goed op de juiste plek.
Dat gaat verder dan nutriënten in de grond. Vaak wordt bodem alleen chemisch en fysisch bekeken, waarbij men meet hoeveel fosfor, hoeveel stikstof en dergelijke er in de grond zit. Maar met de chemische samenstelling weet je niet hoe de bodem functioneert. Bodemleven is het ontbrekende stuk van de puzzel. Die afstemming, dat besef dat plant en ondergrond zich met elkaar ontwikkelen, daar is nog onvoldoende aandacht voor. Klopt het niet, dan ontwikkelt een boom zich niet goed op die plek. Onze opdrachtgevers in de groenvoorziening en de landbouw vragen ons om mee te kijken hoe ze dat beter kunnen afstemmen.” Als een grond niet geschikt is, dan zijn er verschillende interventies mogelijk. “Je kunt besluiten om andere beplanting te kiezen, dus de grond laten bepalen wat hier goed kan groeien. Je kunt ook met hoogwaardige compost de grond beïnvloeden. Of je kunt geschikte grond van elders aanvoeren.”
Daarbij is hergebruik van grond heel belangrijk, benadrukt Klein Lankhorst. “Hergebruik moet meer gestimuleerd worden, en daarin kan inzicht in bodemleven een grote rol spelen. Nu gaat het bij bodem over de chemische samenstelling. Als er een chemische verontreiniging is, wordt grond afgekeurd. Natuurlijk, als grond ernstig vervuild is zodat de volksgezondheid in het geding komt, dan moet je die niet gebruiken. Maar vaker gaat het bij vervuiling om verhoogde waardes die niet gevaarlijk zijn. Bij het aanleggen van bermen wordt nu schone grond gebruikt, maar de berm raakt vervolgens vanzelf verontreinigd door het verkeer. Was die schone bodem dan echt noodzakelijk? Dat is wat biologie kan toevoegen aan het debat: het besef dat bodem méér is. Verontreinigde bodem kan bomvol bodemleven zitten, bodemleven dat voordelig is voor bepaalde planten of bomen, en kan daarmee dus een prima habitat vormen. Als er ergens grond wordt afgegraven, laten we dan goed kijken wat die ons te bieden heeft. Dankzij deze technologie kunnen we grond en groen steeds beter op elkaar afstemmen.”
Hoogwaardig gebruik van grond, dat is het doel van de Buyer Group Grondstromen. Hierin werken het Ministerie van IenW, het Ministerie van BZK, provincies, waterschappen en gemeentes samen. “Grond mag voor de meeste toepassingen niet zomaar lokaal gebruikt worden,” licht Simone Houtman, adviseur Maatschappelijk Verantwoord Inkopen bij Rijkswaterstaat, toe. “Voor de wet is momenteel de chemische samenstelling leidend in de praktijk. Wat Antonie doet, is het bodemleven en daarmee de vitaliteit zichtbaar maken. Hierdoor worden de biologische eigenschappen zichtbaar die bepalend zijn voor de herbruikbaarheid. Vitale grond is heel goed opnieuw bruikbaar.” Omdat het bij grond om grote volumes gaat, heeft circulair grondgebruik een enorme impact. “Als je grond in het gebied weer kunt gebruiken, hoef je het niet te transporteren en van elders andere grond aan te slepen. Grond in de regio houden zorgt er ook voor dat planten en bodem kunnen samenwerken. Planten zorgen voor herstel van de bodem. We moeten meer aandacht hebben voor de biologische kwaliteiten van grond.”
