Platform voor de tuin- en groenprofessional
In de Haarlemse Parkwijk ligt een binnentuin die zich niet gedraagt als een binnentuin. Wie vanaf de Staalstraat, De Bazellaan of Berlagelaan door een van de open poortjes loopt, stapt niet een reststrook tussen woonblokken binnen, maar een kleine parktuin. Met slingerende lijnen, vollegrondbomen, bloemrijke randen, stapstenen, grasplekken, fruit- en notenbomen en een wadi die als vanzelfsprekend het midden opeist. Het Dudokpark, zoals de tuin inmiddels wordt genoemd, laat zien wat er gebeurt als de buitenruimte niet als sluitpost wordt behandeld, maar als drager van woonkwaliteit.
Het project maakt deel uit van de herontwikkeling van vier verouderde portiekflats in Haarlem Parkwijk. Woningcorporatie Pré Wonen verving de flats door vier nieuwe appartementengebouwen met 180 sociale huurwoningen. Hoogeveen Architecten tekende voor de gebouwen, Hosper Landschapsarchitectuur voor de binnentuin. Die taak lijkt bescheiden, maar is dat hier allerminst. “Wat hier door de architecten heel mooi is gedaan, is dat de alzijdige architectuur van de strokentoren een gezicht geeft aan de binnentuin.”
Hosper werd vroeg bij het project betrokken. Pré Wonen organiseerde een selectie waarbij de omgang met regenwater een belangrijke vraag was. Bron herinnert zich dat de maat van de binnentuin meteen opviel. “Het is groot. En er zit geen parkeergarage onder. Dus je kunt gewoon bomen in de volle grond planten.” Dat is in stedelijke verdichtingsprojecten bepaald geen vanzelfsprekendheid.
Juist die ruimte gaf richting aan het ontwerp. Geen technisch gootje, geen weggestopte infiltratievoorziening, maar een wadi als ruimtelijk hart van de tuin. “We hadden direct het idee: dit is bijna een parktuin. We wilden graag met een wadi werken, maar dan moest die ook echt de hoofdrol krijgen.” De wadi is organisch gevormd, met flauw oplopende taluds en een kruidenrijk mengsel. Bij zware buien vangt hij dakwater op. In normale omstandigheden is het vooral een bloemrijke laagte waar kinderen over stapstenen doorheen kunnen lopen.
Dat het water vaak snel wegzakt, is geen mislukking maar juist de werking van het systeem. De wijk Parkwijk is ooit opgehoogd met zand uit Het Wed, een meertje in de duinen bij Haarlem. “Duinzand is heel goed voor bloemen, omdat die houden van schrale omstandigheden.”, zegt Bron. “En voor de infiltratie is het top.” Voor de bomen was extra groeigrond nodig, maar voor de kruidenrijke vegetatie is de arme zandgrond juist een voordeel.
De tuin is bewust niet overal even wild. Langs de gevels koos Hosper voor een meer verzorgde beplanting met vaste planten. Rond de wadi mag het natuurlijker ogen. “Die kruiden zijn in juni en juli op hun mooist”, zegt Bron. “Maar in augustus en september wordt het bruiner. Daar zit nog steeds schoonheid in, maar niet iedereen vindt dat mooi. Daarom hebben we de randen netter gemaakt.”
Die overgang is belangrijk. In veel groene projecten klinkt de roep om kruidenrijk beheer, minder maaien en meer biodiversiteit. Maar een woonomgeving moet ook gelezen worden als verzorgd. Zeker in sociale woningbouw, waar beheerbudgetten scherp zijn en de buitenruimte intensief wordt gebruikt. Daarom zijn er korte grasplekken opgenomen. Niet omdat kort gras ecologisch de hoogste score haalt, maar omdat kinderen er kunnen spelen en de hovenier met maaien snel een gevoel van zorg kan terugbrengen.
Ook de vroege betrokkenheid van Biesot Tuinen en Parken, de hovenier die het onderhoud uitvoert en de tuin heeft aangelegd, hielp daarbij. “Die kon vanaf het begin meekijken: past dit binnen het budget en kan ik het onderhouden?” Volgens Bron zie je die betrokkenheid terug in de kwaliteit. Hetzelfde geldt voor BK ingenieurs, KBM Groep, de architecten en Pré Wonen. “Bij projecten waarbij je als ontwerper tot het eind betrokken blijft, zie je dat vaak terug.”
Het Dudokpark is semiopenbaar. De poortjes staan open, iedereen mag er doorheen lopen. Toch voelt de tuin niet anoniem. Hagen, entrees en kleine overgangen maken duidelijk dat je een andere ruimte betreedt. “We wilden dat je je even te gast voelt”, zegt Bron. “En dat het gevoel van thuiskomen niet pas bij de voordeur begint.”
Dat is misschien wel de meest sociale laag van het ontwerp. Bewoners wonen niet alleen naast groen, maar aan groen. Woningen op de begane grond hebben een relatie met de binnentuin. Er zijn picknickbanken, stapstenen, verlichting en plekken om elkaar tegen te komen. Bewoners mochten bovendien meedenken over een deel van de invulling. Een moestuin leek mooi, maar bleek niet realistisch. Daarom kwamen er fruit- en notenbomen. Iets om van te plukken, zonder dat het beheer meteen kwetsbaar wordt.
Bron merkt nu al verschil met de omgeving. Buiten de blokken ligt geregeld zwerfafval. In de binnentuin valt dat mee. “Ik hoop dat het komt doordat het gewoon een mooie tuin is”, zegt hij. “Dat mensen denken: dit hoort bij ons.”
Dudokpark is daarmee meer dan een mooie binnentuin. Het project laat zien hoe verdichting, sociale huur, klimaatadaptatie en biodiversiteit elkaar niet hoeven te bijten. Sterker nog: de combinatie maakt de opgave interessanter. Door binnen de bestaande stedenbouwkundige structuur te blijven, ontstond ruimte voor nieuwe woningen én voor een royale tuin. Door parkeren buiten de binnentuin te houden, konden bomen in de volle grond worden geplant. Door waterberging zichtbaar te maken, werd techniek landschap.
Voor Hosper past dat bij een bredere ontwikkeling. “Twintig of dertig jaar geleden was zo’n buitenruimte in de sociale woningbouw waarschijnlijk heel anders ingevuld”, zegt Bron. “Een stukje gras, wat bomen, een paadje en een speelplek. Nu willen woningcorporaties iets met water, natuur en woonkwaliteit. Ze weten niet altijd precies hoe, maar daar komen landschapsarchitecten dan met ideeën.”
In Parkwijk is zo’n idee werkelijkheid geworden. Speels, bloemrijk en bruikbaar. Een tuin die regenwater opvangt, de omgeving verkoelt, insecten aantrekt en bewoners een extra laag thuis geeft. Of zoals Bron het lopend door de tuin samenvat: “Het doet voor al die opgaven wat. En het is ook gewoon lichtvoetig en leuk.”
