Platform voor de tuin- en groenprofessional
De behoefte aan gespecialiseerde beplantingskennis wordt steeds groter, terwijl er in het onderwijs steeds minder aandacht voor is. Aan de TU Delft wordt een nieuw vak over plantenkennis gegeven. “De rol van de ontwerper is veranderd door de vergroeningsopgave”, zegt landschapsarchitect en plantenspecialist Nico Tillie.
Over de hele linie, van mbo tot hbo en universiteit, is de afgelopen decennia de rol van plantenkennis binnen het onderwijs sterk afgenomen. Het gevolg: de jonge generatie op de arbeidsmarkt heeft veel minder kennis van planten dan de generatie die nu uitstroomt. Tegelijkertijd neemt de behoefte aan gespecialiseerde kennis toe bij het vergroenen van stedelijk gebied. Reden voor de TU Delft om plantenkennis een plaats te geven in het curriculum: daar wordt sinds afgelopen studiejaar bij de master Landschapsarchitectuur van de faculteit Bouwkunde het keuzevak Plantscapes gegeven.
Het keuzevak Plantscapes is opgezet door universitair docenten Nico Tillie en Rene van der Velde en promovenda Rosa de Wolf, in samenwerking met Rene Hoonhout, groenbeheerder van de TU campus, en James Byng, directeur van de Hortus Botanicus van de TU Delft. De Wolf vertelt: “Tijdens mijn studie viel het me op dat je bij de master Stedenbouwkunde het stedelijk landschap leert ontwerpen zonder enige kennis van planten. Die verdieping moest ik zelf gaan zoeken. Ik was daarin niet de enige: er leeft bij studenten een sterke behoefte aan een vak over planten tijdens de opleiding.”
“De rol van de ontwerper is veranderd door de vergroeningsopgave”, zegt Tillie. “Waar voorheen de bouwkundige bij het ontwerp aangaf: ‘Hier moet groen’, is het nu zaak om te bedenken wélk groen hier nodig is. Wat moet de beplanting op deze plek doen voor de biodiversiteit of klimaatmitigatie? Tegen welke omstandigheden – droogte, hitte, water – moeten de planten hier bestand zijn? Je moet preciezer zijn in je beplantingskeuze. Tegelijkertijd neemt de kennis van planten af.” Hoonhout haakt aan: “Ik heb in Boskoop op de Tuinbouwschool gezeten, en daar werden de plantennamen er nog in gestampt. Maar als ik nu aan mijn stagiairs vraag: noem eens tien bomen, dan kunnen ze dat niet. Die teruggang in kennis heeft ernstige gevolgen. Ik zie dat ingenieursbureaus met ontwerpen en bestekken komen met verkeerde plantkeuzes. De beheerder krijgt dan problemen, want het groen redt het misschien niet en moet al snel vervangen worden, of het is anderszins niet te onderhouden. Of er zijn gewoon niet-passende keuzes gemaakt.”
Plantscapes is een keuzevak van tien weken voltijds. In die tien weken leren studenten de basis: ze leren in de Hortus Botanicus over de indeling van het plantenrijk volgens de nieuwste inzichten, leren groen meten en beschrijven, gaan op excursie naar (boom)kwekerijen en lopen mee met groenbeheerder Hoonhout. Externe deskundigen, waaronder groenspecialisten van De Bloeimeesters en specialisten van dak- en gevelgroen, komen naar Delft om hun kennis te delen. De studenten maken een portfolio met honderd soorten, verdeeld over bomen, vaste planten, bollen en struiken. De Wolf: “Die honderd soorten dienen als basisfundament voor een andere manier van ontwerpen, een manier die verder gaat dan esthetiek. Vanaf daar kunnen ze zich verder ontwikkelen, omdat de basis is gelegd en hun interesse is gewekt.”
“Je wordt in tien weken geen plantenspecialist”, zegt Tillie. “Het doel is dat studenten na dit vak zoveel weten van groen dat ze de juiste vragen aan de specialist kunnen stellen. Hoe meer iemand weet van beplantingen, hoe specifieker die kan doorvragen bij de specialist en kritisch kan zijn. Daardoor worden de beplantingsplannen beter. Studenten leren om veel meer aspecten mee te nemen: je kunt planten kiezen omdat ze bedreigd, klimaatmitigerend, eetbaar of goed te beheren zijn; omdat ze helpen tegen hittestress, goed tegen bepaalde omstandigheden kunnen, inheems zijn of lang bloeien. In tien weken leert de student wat er allemaal meespeelt.” Een belangrijk onderwerp is biodiversiteit.
Byng: “Een derde van de Nederlandse flora is bedreigd. De Nederlandse horticultuur is gericht is op massaproductie, wat leidt tot een eenzijdig aanbod. Omdat ontwerpers al snel kiezen voor wat er in de groothandel of bij de kwekers is, worden de stedelijke landschappen eentonig. Bij Plantscapes laten we zien dat ontwerpers met hun keuzes een grote rol kunnen spelen bij conservatie van bedreigde soorten.”
Op dit moment is Plantscapes alleen voor studenten Bouwkunde, maar volgend studiejaar wordt het keuzevak ook opengesteld voor studenten van andere faculteiten. Zoals studenten Industrieel Ontwerp die met planten werken, studenten Civiele Techniek die zich verdiepen in nature based solutions voor rivierbeddingen en kustbescherming, of studenten die AI ontwikkelen voor vitaliteits- en veiligheidscontroles van groen. Daarnaast zijn er de professionals buiten de universiteit. “Wie 25 jaar geleden is afgestudeerd, heeft in de opleiding weinig over klimaat en biodiversiteit meegekregen”, vervolgt Tillie. “Daarom zijn we ook bezig om een postacademische masterclass op te zetten waar mensen van buiten de TU aan deel kunnen nemen.”
Plantenkennis is misschien niet iets wat mensen associëren met een technische universiteit. “Juist de combinatie van techniek en groen is zo waardevol”, zegt Byng. “Vroeger was de Hortus Botanicus er voor het kweken van planten voor onderzoeksprojecten, vooral op het gebied van microbiologie. Dat is helemaal veranderd: de focus ligt nu op biobased materialen, stedelijke ecologie, building with nature.” Tillie: “We hebben nu minimaal 25 studenten per keer in Plantscapes. Die komen na hun studie overal terecht en delen daar hun kennis en inzichten. Zo wordt het effect van dit keuzevak steeds groter.”
