Platform voor de tuin- en groenprofessional
In de Buyer Group Groenvoorzieningen werken publieke opdrachtgevers samen aan een visie en strategie voor hun aanbestedingen om vol in te zetten op ecologisch groen. Kwartiermaker Maik Knuiman: “Het is nu tijd om van de pilots naar een bredere toepassing te gaan.”
“We lijden in Nederland aan natuuramnesie”, zegt Maik Knuiman. “We zijn vergeten hoe rijk de natuur vroeger was. Vijfenzeventig procent van de insectenpopulatie en zestig procent van de Nederlandse landschapselementen zoals hagen en poelen is verdwenen. Als kind speelde ik graag in een slootje vlak bij mijn huis met stekelbaarsjes en andere diertjes. Nu zijn er plekken waar je liever niet in een slootje komt, laat staan dat daar nog stekelbaarzen in leven. De natuur staat ernstig onder druk, terwijl groen zo veel waarde biedt. Terugkeren naar samenleven met de natuur en naar bétere natuur, dat is het uitgangspunt van de Buyer Group Groenvoorzieningen.”
Knuiman is namens het Ministerie van LVVN en Rijkswaterstaat strategisch adviseur en trekker van de Buyer Group Groenvoorzieningen. Hierin werken publieke opdrachtgevers zoals Rijkswaterstaat, het Rijksvastgoedbedrijf, gemeenten, provincies en waterschappen samen aan een gezamenlijke marktvisie en inkoopstrategie voor ecologische groenvoorzieningen. “Bij transitieopgaven is er vaak een kip-of-het-ei-situatie”, licht hij toe. “Voor de markt is investeren in vernieuwingen alleen aantrekkelijk als de vraag groot genoeg is. Maar vraag ontstaat vaak pas als er voldoende aanbod is. Als Buyer Group bundelen we de krachten. We definiëren een marktvisie: waar staan we, waar willen we naartoe, welke kansen en belemmeringen zijn er? Dat leidt tot een strategie om via inkoopcriteria en contracteisen bij aanbestedingen naar de wenselijke situatie te komen.”
Daarbij wordt gestuurd op de Basiskwaliteit Natuur (BKN). De BKN richt zich op het verbeteren van de omstandigheden die algemene soorten nodig hebben om duurzaam te kunnen (blijven) voorkomen. “Inkopende overheden kunnen veel impact maken, want zij gaan over alle groenvoorzieningen die geen natuurgebied of privébezit (zoals landbouwgrond) zijn, dus over dijken, bermen, plantsoenen, begraafplaatsen, sportvelden. Ons doel is om groenvoorzieningen beter te laten bijdragen aan regionaal natuurherstel. Overheden die aanleg en beheer van publiek groen ecologisch aanbesteden werken hierbij als katalysator. Het uitvragen van ecologische groenvoorzieningen start met het bepalen van landschapstype, gidssoorten en benodigde condities die voor het gebied bepalend zijn. Vervolgens wordt in de aanbesteding uitgevraagd om bij te dragen aan de versterking hiervan. Door werkwijzen via de Buyer Group en de Toolbox van de BKN samen te brengen, wordt de samenhang en impact van zowel publieke als private groenprojecten versterkt.”
Daarbij is de markt sterk betrokken, benadrukt Knuiman. “We houden marktconsultaties om af te stemmen wat voor de markt realistisch is. Kan je bijvoorbeeld al eisen dat alle planten gifvrij gekweekt zijn, of is er meer tijd nodig voor de kwekers? Daarnaast zoeken we validatie door kennisinstituten. De triple helix overheid-markt-kennisinstellingen werkt dus samen om dit goed in te richten.”
De Buyer Group zoekt naar eenheid waar voorheen versnippering was. “Bij groenvoorziening gaat het vaak over kleinere projecten of onderdelen van een groter project. Daardoor ontstaat er geen eenduidige lijn op systeemniveau. Opdrachtgevers die meer biodivers groen willen, lopen er bijvoorbeeld tegenaan dat de eisen overal anders zijn, zoals over het percentage inheemse planten. Daardoor kan de markt zich niet verenigen en doorontwikkelen. Het is inefficiënt om bij elk project opnieuw te moeten nadenken.” Versnippering ziet Knuiman ook bij kennisdeling. “Er zijn verschillende platformen. Dat is goed, want daardoor wordt er op verschillende plekken nagedacht, maar nu komt de kennis niet goed bij elkaar. Door de platformen te bundelen wordt meer kennis en ervaring ontsloten.”
Vooral kennis over bodemleven kan beter gebundeld worden, zegt Knuiman. “Er wordt nog weinig gestuurd op bodemkwaliteit, terwijl bodemleven heel bepalend is voor hoe een groenvoorziening zich ontwikkelt.” Als voorbeeld noemt hij bermen. “We zijn in Nederland heel ver met ecologisch bermbeheer. Wil je de monocultuur van Engels raaigras daarin vervangen door een meer gevarieerde beplanting, dan moet je in eerste instantie de bodem verschralen. Gemaaid gras moet je weghalen om te voorkomen dat de nutriënten in de bodem terugkeren en de monocultuur blijft bestaan.” Dat levert uiteindelijk een besparing op. “Dat geldt als je kijkt naar de totale levensloop. In de eerste jaren moet je meer investeren om de bodem geschikt te maken voor andere soorten: je moet op andere momenten maaien en het maaisel afvoeren. Maar is de bodem eenmaal geschikt voor andere soorten, dan wordt de ecologische berm goedkoper in onderhoud.”
“Dat een ecologische berm uiteindelijk goedkoper is, weet je pas als je het een keer hebt gedaan”, vervolgt hij. “Dat is het belang van een pilot. Een transitie begint met een pilot-fase. Je bokst op tegen iets dat jarenlang is doorontwikkeld, het hele systeem is erop ingericht, dus je moet uitproberen hoe een andere methode uitpakt. Daarom zijn subsidies ook zo belangrijk. Investeer er een keer in en kijk wat het oplevert. Mooie voorbeelden trekken de aandacht, dat is ook belangrijk. Zie bijvoorbeeld het spraakmakende project Superbloei in Arnhem (waar Knuiman opdrachtgever van was, zie ook GreenPro 2025-04, red.). Maar je moet wel voorbij de pilots en gaan harmoniseren. Ik denk dat we in de fase zijn dat we breder kunnen gaan inzetten.” Daarvoor is een systeemverandering nodig. Knuiman: “Er zijn nu versnipperde eisen en gedachten. Wat we nu willen, is een structuur bieden waar we de eisen aan ophangen. Welke habitattypen zijn er, welke condities voor soorten wil je creëren, hoe maak je die meetbaar, hoe stuur je vanuit populaties bij? Als we de eisen meer harmoniseren en kijken wanneer de markt het aan kan, dan groeien we samen. Het gaat om een nieuwe mindset, waarin we leren langjarig te denken. Daarin kan de Buyer Group Groenvoorzieningen heel veel betekenen.”
Wil jij vanuit een overheid een katalysatorfunctie vervullen, meld je dan op:
