Platform voor de tuin- en groenprofessional
Het groenbeleid en -beheer van de gemeente Utrecht kenmerken zich al minstens dertig jaar door een ecologische insteek. Vooral de bloeiende hooilanden vol gevarieerde vegetatie springen in het oog. “Sommige soorten die we in de stad vinden, zie je nauwelijks meer in het buitengebied.”
Aan tafel met vier verantwoordelijken voor het groenbeheer van de gemeente Utrecht: Cees Hoogendoorn (directievoerder bij Stadsbedrijven), Floris Brekelmans (stadsecoloog en beleidsadviseur), Gerwin van Raalte (veldecoloog) en Nico Geels (senior adviseur Groen). “Utrecht is een stedelijke omgeving met daarbinnen een aantal parels, zoals onze mooie parken”, zo omschrijft Hoogendoorn het. “Die parels worden al jaren ecologisch beheerd.” “Dat doen we omdat wij als beheerders van het groen in de stad weten dat wij een grote rol spelen in het behoud van de biodiversiteit”, licht Floris Brekelmans toe. ”Als je de stad vergelijkt met het buitengebied behoudens de natuurgebieden, liggen hier fantastische hooilanden. Sommige soorten die we in Utrecht vinden, zie je nauwelijks meer in het buitengebied.”
Die hooilanden zijn kenmerkend voor Utrecht. “We maaien hooiland slechts een paar keer per jaar, waardoor het vol komt te staan met bloemen”, zegt Brekelmans. “Het heeft daardoor een hoge kwaliteit in de samenstelling van de vegetatie, met zeldzame planten, en ziet er aantrekkelijk uit. Daardoor zijn deze hooilanden in onze parken en bermen in ecologisch en recreatief opzicht heel belangrijk voor de stad. Een behoorlijk groot deel van onze ecologische inspanningen is gericht op die hooilanden.”
De inwoners waarderen de bloeiende bermen en parken. Van Raalte: “Daar krijgen we veel reacties op. Mensen laten weten dat ze het mooi vinden. Of ze schrijven dat de bermen weer gemaaid moeten worden. Soms klagen ze juist dat we het gemaaid hebben terwijl het nog zo mooi in bloei stond. Dat begrijpen ze vaak niet.” Brekelmans legt uit: “We zitten hier op kleigebied dus gras blijft maar groeien. Als je te weinig maait, nemen bloemen en vlinders af en krijg je meer grassen, zuring en brandnetel. Dat moeten we uitleggen aan de inwoners. We besteden veel aandacht aan communicatie, een deel van de website van de gemeente gaat over ons maaibeleid.”
Daarbij wordt de term ‘onkruid’ vermeden. Brekelmans: “Dat woord gebruiken we niet in deze stad. Er bestaat geen onkruid.” Van Raalte nuanceert: “Er zijn wel planten waar we last van hebben, omdat ze door beton heen groeien zoals Aziatische duizendknoop, of omdat ze bij aanraking wonden veroorzaken zoals reuzenberenklauw. Die bestrijden we hard op ecologische wijze.” Brekelmans: “Daarnaast is er een grote groep planten die te pas en te onpas overal gaan groeien op plekken waar mensen het niet hebben bedacht. De visie daarop is door onze cultuur bepaald. Veel mensen hebben een ideaalbeeld van een keurig onderhouden gazon met strakke borders. Maar dat is niet natuurlijk of bevorderend voor de natuur. Wij zien het anders. We willen een groene stad zijn omdat groen bijdraagt aan biodiversiteit en welzijn, en een deel van dat groen krijgen we cadeau. We moeten alleen nog leren om dat cadeau te ontvangen. We hebben een pilot gedaan over minder gewenste begroeiing tussen de straatstenen. Daarbij bleek dat er best draagvlak was bij de inwoners om meer te laten staan, als er een goede uitleg bij was waardoor mensen leerden om planten niet te zien als ‘onkruid’. Dat is een leerproces. We moeten afscheid nemen van die orde en netheid die ons is aangepraat. Onkruid zit tussen de oren en niet tussen de straatstenen.”
Utrecht beheert het groen al decennia ecologisch, vertelt Hoogendoorn: “We zijn al zo’n dertig jaar bezig met ecologisch beheer: al jaren zijn chemische bestrijdingsmiddelen en klepelmaaien bijvoorbeeld verboden in de bestekken. Daarin waren we koploper. Goed groenbeheer is ook politiek een speerpunt in deze gemeente. Groen zit in het DNA van de stad.” Nico Geels vult aan: “We lopen ook voorop in het gebruik van biologische bollen en zaden, alles gifvrij en SKAL-gecertificeerd, want we willen geen gif meer in onze openbare ruimte. Door onze vraag stimuleren we de markt om zich richting biologische producten te bewegen.”
“Het openbaar groen beslaat ruim 1300 hectare, waarvan 400 hectare hooiland”, vertelt Hoogendoorn. “Dat is een enorm oppervlak. Daarbij is er eenheid in beleid en uitvoering. De uitvoering van het gras maaien en de onkruidbeheersing op verharding is verdeeld over drie aannemers. Niet minder, want dat ligt er te veel bij één partij, en niet meer, want dan neemt de kans op misverstanden toe. Wij sturen dat met twee toezichthouders aan, terwijl Gerwin de uitvoering op het gebied van het hooiland, de bosschages en ecologische onderdelen in de gehele stad Utrecht centraal aanstuurt. Die platte organisatie werkt heel goed.” De aannemers hebben een Kleurkeur-certificaat, vertelt Geels. Kleurkeur is het keurmerk ontwikkeld door de Vlinderstichting voor het maaien in twee of drie delen, zodat er altijd iets blijft staan voor de insecten. “Dat concept vertalen we door de hele organisatie heen naar de uitvoering, naar de man op de trekker.” Brekelmans: “Een succesfactor is dat er hier gestreefd wordt naar ecologische expertise op alle niveaus binnen de organisatie: bij beleid en visievorming, bij de ontwerpafdeling die de ideeën vertaalt naar een ontwerp, en natuurlijk bij de uitvoerende kant. We willen dat goed borgen. Het resultaat zie je steeds meer in de stad.”
