Platform voor de tuin- en groenprofessional
Met nieuwe parken en meer verbindingen tussen groene zones zet Rotterdam optimaal in op biodiversiteit, klimaatadaptatie en leefbaarheid. Projectmanager Joni Reijven en projectsenior Landschap Pieter Hoen vertellen hoe ze voor optimale ecologische waarde voorbij het eigen project kijken.
“Natuur wordt steeds meer gezien als iets dat bij uitstek bij de stad hoort”, zegt Pieter Hoen. Hij werkt sinds een jaar voor Gemeente Rotterdam als projectsenior Landschap, waarbij hij op diverse plekken in de stad ingezet wordt bij complexe of iconische projecten. Joni Reijven, projectmanager bij Stadsbeheer gemeente Rotterdam en met name werkzaam voor de opgaves van biodiversiteit en klimaatadaptatie, vult aan: “We zien dat er binnen Rotterdam zelfs meer biodiversiteit is dan in het omringende gebied, als gevolg van de landbouw. Die biodiversiteit gaan we versterken door groen en water toe te voegen en bestaande groene en blauwe omgevingen te verbeteren, te vergroten en met elkaar te verbinden.”
Gemeente Rotterdam heeft de ambities van klimaatadaptatie, leefkwaliteit en biodiversiteit gebundeld in Toekomstvisie Groene Waterstad 2050. “Een grote pijler daarvan is het toevoegen van grofweg 1000 hectare groen en blauw tot 2050”, vertelt Reijven. “De focus voor de komende jaren gaat deels over groen en water toevoegen, en deels over het huidige groen op een andere manier gebruiken, bijvoorbeeld door semi-openbare plekken als sportterreinen, begraafplaatsen en volkstuincomplexen breder open te stellen en meer programmering toe te voegen. Er zijn nu te weinig plekken waar mensen kunnen recreëren in de koelte van groen. Daardoor is er op zomerse dagen veel druk op de parken zoals het Kralingse Bos. Door deze plekken op te nemen in het groen-blauwe netwerk, maken we meer ruimte voor recreatie.”
“We zien de stad als een verzameling leefgebieden, zoals stadsparken, woonwijken, oevers en bosgebieden”, vervolgt Reijven. “Daar hebben we gidssoorten aan gekoppeld. Voor elke soort kijken we welke voorwaarden nodig zijn om te kunnen leven en zich door de stad te verplaatsen. Daarbij werken we met de vier v’s: verblijven, verbinden, veiligheid en voedsel (en vocht).” Om de biodiversiteit te versterken werkt Rotterdam aan een samenhangend groen-blauw netwerk. Juist in de binnenstad, waar de behoefte aan groen en verkoeling groot is en de ruimte schaars, liggen belangrijke opgaven. Daarom zet de gemeente onder meer in op het Maaspark: een nieuwe landschappelijke verbinding langs de rivier die bestaande en nieuwe groengebieden met elkaar verbindt. Hoen: “In Rotterdam-Zuid dragen projecten als het Rijnhavenpark, Nelson Mandelapark en Getijdenpark Feijenoord bij aan een beter verbonden groen-blauw netwerk door de hele stad. Samen vormen zij schakels in een groter ecologisch netwerk van parken, rivieroevers en andere groene gebieden.”
De kracht zit daarbij niet alleen in de afzonderlijke projecten, maar vooral in de manier waarop ze samen één netwerk vormen dat door de hele stad loopt. Lopende projecten als Waterkant, onderdeel van Rotterdams Tij, maken daar integraal deel van uit. Hier ontstaat een nieuwe stadswijk met een getijdenpark, buitenzwembad en directe toegang tot de rivier. Langs de wijk komt ook de nieuwe HOV-lijn, waar Hoen als ontwerper bij betrokken is. “In de oostflank van de stad komen circa 30.000 nieuwe woningen. Een goede OV-verbinding is daarvoor voorwaardelijk. Met de nieuwe lijn van Zuidplein naar Kralingse Zoom en de nieuwe stadsbrug onderzoeken we hoe infrastructuur ook kan bijdragen aan landschap en ecologie. Zo kunnen de tramlijn, de brug en hun omgeving uitgroeien tot een ecologische corridor binnen het stedelijke netwerk.”
Als projectmanager is Reijven betrokken bij de ontwikkeling van het Hofbogenpark, een opgetild park van twee kilometer lang en acht meter breed op het voormalig spoorviaduct van de Hofpleinlijn. Reijven: “Het park wordt een recreatieve wandelroute en een ecologisch waardevolle zone. Het definitieve ontwerp is klaar. Voor de aanleg van Hofbogenpark is nu een aanbesteding gestart voor werkvoorbereiding, uitvoering werkzaamheden en meerjarig onderhoud. Bij het proces zijn niet alleen de omwonenden nauw betrokken, maar ook de mogelijke toekomstige niet-menselijke gebruikers. Toen het gesprek jaren geleden werd opgestart om te denken vanuit een gidssoort als de egel, was dat bijna een lachwekkend idee, maar dat wordt steeds normaler. Je ziet dat er een mindshift bezig is. We kijken ook bij dit project vanuit de potentiële gidssoorten: wat hebben deze soorten nodig? Er komen bijvoorbeeld opgangen voor egels.”
Momenteel wordt onderzocht of het Hofbogenpark doorgetrokken kan worden over het Noorderkanaal en de A20, om daar aan te sluiten aan het landschap op het terrein van Franciscus. Hoen is betrokken bij de herontwikkeling van dat terrein. “De herontwikkeling van het Franciscusterrein richt zich op een groene zorgcampus waar gezondheid, verblijfskwaliteit en ecologie samenkomen. Door een natuurinclusieve inrichting, versterking van leefgebieden voor planten en dieren en verbinding met het Hofbogenpark en het Steilrandpark, wordt het gebied een belangrijke ecologische schakel tussen de stad en het landschap ten noorden van Rotterdam.”
“Het Hofbogenpark is een prachtig voorbeeld van hoe je bestaande structuren kunt inzetten om de stad groener, gezonder en biodiverser te maken,” zegt Hoen. “Wat dit project bijzonder maakt, is dat niet alleen een voormalig spoorviaduct wordt getransformeerd tot een aantrekkelijk park, maar dat tegelijkertijd wordt gewerkt aan de ecologische samenhang met de omliggende groengebieden. Joni en ik zagen hoe onze projecten elkaar konden versterken. Ecologie houdt zich niet aan projectgrenzen. Planten en dieren bewegen zich door de stad via een netwerk van leefgebieden en verbindingen. Juist daarom is het belangrijk om over de grenzen van afzonderlijke projecten heen te kijken en te werken aan een robuust stedelijk landschap.”
Hij vervolgt: “In ons vak draait het voortdurend om het afwegen van belangen. Het mooie is dat de waarde van landschap, biodiversiteit en bestaande bomen in Rotterdam steeds steviger is verankerd in beleid en besluitvorming. Daardoor worden ecologische kwaliteiten volwaardig meegewogen naast bijvoorbeeld mobiliteit, woningbouw of economische ontwikkeling. Landschap is geen sluitpost meer, maar een volwaardig onderdeel van de afwegingen over de toekomst van de stad. Dat maakt het werk hier niet alleen uitdagend, maar ook bijzonder inspirerend.”
Het maken van verbindingen is een kernzaak bij het beleid, benadrukken Reijven en Hoen. “Een van de oorzaken van biodiversiteitsverlies is versnippering”, zegt Reijven. “Dat betekent ook dat ecologie niet alleen draait om grote projecten, maar ook om wat er gebeurt op kleinere schaalniveaus. Tussen groene zones zijn verbindingen en stapstenen nodig. Een bewoner kan bijvoorbeeld bijdragen aan het bijenlandschap door zijn geveltuin in te richten als bijtankstation (met financiële hulp van stichting Opzoomer Mee), met gifvrije planten. Er zijn grote projecten en er zijn talloze bewonersinitiatieven en groene Rotterdammers met een groen hart: in Rotterdam doen we het echt samen.”
